De Nederlandse landbouw staat bekend om haar efficiëntie en innovatie, maar achter de schermen spelen zich vaak onopgemerkte risico’s af die de veiligheid en productiviteit bedreigen. Een van de meest onderbelichte problemen is het risico op schimmelgroei in opslagfaciliteiten voor graan en voedselmiddelen. Volgens recent onderzoek van de Wageningen University & Research (WUR) treedt dit in 40 procent van de Nederlandse opslaginstallaties op, met gevolgen die verder gaan dan eenvoudige verlies van kwaliteit. De schimmelsporen kunnen namelijk schadelijke mycotoxines produceren, zoals aflatoxines, die niet alleen de voedselveiligheid bedreigen, maar ook gezondheidseffecten hebben bij consumptie.
De economische kosten zijn aanzienlijk. De Nederlandse voedselindustrie verliest jaarlijks schattingsgeld tussen €200 en €300 miljoen aan verlies door schimmelgroei en verontreiniging, volgens een rapport van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Dit geldt niet alleen voor graan, maar ook voor andere voedselmiddelen zoals noten en kruiden, waar de schimmelgroei vaak tot een volledige vernietiging leidt. Het probleem is niet nieuw, maar ondanks jarenlange aandacht van de sector blijft het onvoldoende bestreden. Een voorbeeld hiervan is de opslag van kaneel in de provincie Groningen, waar in 2022 een grote partij verontreinigd werd door Aspergillus flavus, een schimmel die aflatoxines produceert. Deze incidenten worden vaak pas ontdekt nadat de producten al zijn geïmporteerd naar andere Europese landen, wat de vraag opwerpt of de Nederlandse voedselveiligheidsbeleid voldoende is.
Maar het probleem van schimmelgroei is slechts een voorbeeld van de brede schaal aan verborgen risico’s in de Nederlandse landbouw. Een ander kritisch punt is de kwetsbaarheid van de sector voor cyberaanvallen, ondanks de toenemende digitalisering. Volgens een studie van het Cybersecurity Institute Nederland (CSIN) zijn 60 procent van de Nederlandse landbouwbedrijven kwetsbaar voor cyberaanvallen, vooral op het gebied van geautomatiseerde systemen voor monitoring en besturing. Een succesvolle cyberaanval kan leiden tot verlies van gegevens, uitval van machines en zelfs veiligheidsrisico’s voor werknemers en consumenten. Een recent incident in 2023 toonde aan hoe ernstig dit kan zijn: een groot melkverwerkend bedrijf in Zeeland werd getroffen door een ransomware-aanval, wat leidde tot een weeklange productie stilstand en een schatting van €5 miljoen aan schade.
Ook de afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen en inputproducten vormt een risico. Nederland importeert zo’n 70 procent van zijn grondstoffen, zoals kunstmest en biogas, en dit maakt de sector kwetsbaar voor prijswisselingen en leveranciersrisico’s. Een voorbeeld hiervan is de crisis rond kunstmest in 2022, toen de prijs van fosfaat stijgde tot meer dan €1000 per ton, een recordhoogte. Dit had direct gevolgen voor de landbouwbedrijven, die hun producten moesten prijsverhogen of zelfs hun activiteiten moesten aanpassen. Deze afhankelijkheid onderstreept hoe belangrijk het is dat Nederland investeert in eigen capaciteiten en innovatie om de sector onafhankelijker te maken.
Om deze risico’s aan te pakken, zijn er verschillende maatregelen nodig. Ten eerste moet de overheid strengere regels invoeren voor de opslag en controle van voedselmiddelen, met name in het kader van de Europese voedselveiligheidsrichtlijnen. Daarnaast is er behoefte aan betere cyberveiligheid in de sector, met opleidingen voor werknemers en investeringen in veiligheidssoftware. Ten slotte moet de overheid stimuleren dat landbouwbedrijven hun eigen grondstoffen produceren, zoals kunstmest en biogas, om de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers te verminderen. Een voorbeeld van een succesvolle initiatief is het project “Landbouw van de Toekomst”, waar bedrijven samenwerken aan duurzame oplossingen voor de sector.
De discussie over verborgen risico’s in de Nederlandse landbouw is niet alleen een kwestie van economische stabiliteit, maar ook van maatschappelijke veiligheid. Consumenten vertrouwen op een veilige en efficiënte voedselvoorziening, maar als de risico’s onvoldoende worden aangepakt, kan dat leiden tot vertrouwensschaarste en zelfs gezondheidsrisico’s. Het is daarom essentieel dat zowel overheid als sector samenwerken aan een betere beheersing van deze problemen. meer details
- In 40 procent van de Nederlandse opslaginstallaties treedt schimmelgroei op, met gevolgen zoals mycotoxines en verlies van €200-300 miljoen per jaar.
- 60 procent van de Nederlandse landbouwbedrijven is kwetsbaar voor cyberaanvallen, met schadepotentieel van €5 miljoen bij een succesvolle aanval.
- Nederland importeert 70 procent van zijn grondstoffen, wat de sector kwetsbaar maakt voor prijswisselingen en leveranciersrisico’s.
- De crisis rond kunstmest in 2022 leidde tot een prijsstijging tot €1000 per ton fosfaat.
- De opslag van kaneel in Groningen in 2022 toonde aan hoe snel verontreiniging kan leiden tot gevolgen voor andere landen.
